FANM VANYAN

Fanm ki gwòs, li ki bay lavi, bay tete ak anpil lòt bagay ki site nan ouvèti sa a, se youn nan kreyati ki jwe pi gwo wòl nan sosyete a. Enpòtans èt imen sila yo genyen nan yon sosyete fè yo atribyen yon pakèt sounon onorifik ak yo tankou: fanm-djanm, manman-lavi, poto-mitan, fanm-vanyan elatriye.

Yo rele fanm Vanyan yon seri de fanm ki prezante yon bann karaktè an jeneral tout moun pa genyen. Kategori sila a etabli kò l tout kote sou latè. Sitou lè nou konsidere enplikasyon kèk nan yo nan anpil gwo konba politik ak ekonomik. Men genyen tou, san se pa zafè politik ki angaje yo pran de kokenn-chenn inisyativ sitou nan zafè lafanmi ak levasyon pitit.

N ap raple, depi nan tan lontan fanm te toujou gen valè espesifik li anndan tout sosyete yo. Malgre nan pi ansyen tan yo, pou n pale de (moyen âge), fanm nan te konsidere tankou tout objè pa rapò ak jan gason te panse se yo menm ki sèl kòk chante. Wòl fanm nan se te fè pitit ak fè travay domestik nan kay. Men, plis tan an t ap evolye (Renaissance), selebrite medam yo tap pran yon lòt dimansyon jiskaske mouvman feminis la nan mitan 19 vyèm syèk te vin met kreyati sa a sou yon lòt ray.

Nan peyi pa nou (Ayiti), sa parèt fasil pou klasifye medam yo selon diferan tach ak aktivite yo antreprann nan mitan sosyete a. Men si n ta konsidere kèlkeswa jan klasifikasyon an ta fèt tout fanm ap toujou rete fanm Vanyan, fanm Djanm, Poto-mitan, Manman-lavi, n ap rann nou kont li pa twò enpòtan pou ta antre nan lojik sa a.

Paske, se vre tout fanm p ap janm ka gen menm konsepsyon, yo tout p ap gen menm apwòch sou dewoulman lavi an jeneral men se pa yon rezon ki pou fè youn enferyè pa rapò ak lòt, piske sou plan espesifik chak moun gen karaktèristik pa yo. Se sa k fè li t ap bon si chak fwa nou ta gen pou n kilpabilize yon fanm, konpare l ak yon lòt ou minimize l pa rapò ak yon lòt, prensip nimewo 1 an se ta dwe pote konsiderasyon yo sou aspè kote se yo menm apre Bondye ki bay lavi isiba.

Nan sans sa a, pa gen ni fanm nwè ni fanm jòn, ni fanm lespri ni fanm sòt, ni fanm lavil ni fanm nan mòn. Verite a se paske tout pitit fè 9 mwa nan vant yon fanm, tout fanm ki fè pitit gen yon sèl fason yo rele yo ki pa lòt se "Manman". Tout moun konnen kisa sa vle di  yon fanm ki gwòs. Pa gen moun ki pa konnen ki danje ak soufrans ki genyen nan akouchman epi ki kantite travay ki genyen nan pran swen pitit soti nan gwosès, pase nan bay tete, rale sou vant ak sou jenou pou rive nan kenbe ke rad manman pou aprann mache san konte tout rès gwo etap yo.

Se sa ki fè chak moun k ap viv dwe gen rekonesans sa, fanm se  yon motè, yon ògàn endispansab ki merite anpil respè, anpil lanmou ak valè. Paske se yo ki bay lavi, se yo ki konnen soufrans ak doulè pitit. San yo lemond te ka toujou mond, men lè sa lavi te ka pa ekziste. Respekte fanm se respekte Bondye ki bay souf lavi a, paske fanm se kado Kreyatè bay limanite pou fèl bèl ansanm ann di viv manmanm ki se yon fanm Vanyan, viv manman w ki se youn, viv manman l ki se yon lòt, viv manman nou tout ki se yon pakèt fanm Vanyan.

Auteur: Mikenson MERZIL

Tèks 3 espesyalite fèt manman

extensivepressehaïti@gmail.com